Ciało Shadiego Dabaayi opowiada historię życia pod izraelską okupacją. 54-latek z dumą wysunął szczękę, ukazując miejsce, gdzie część jego policzka została odstrzelona, po czym wskazał na zygzakowatą bliznę na ramieniu – wypukły, różowy ślad wyznaczający drogę, jaką kula przeszła przez jego ciało.
"Otrzymałem je podczas drugiej intifady" – powiedział z uśmiechem Dabaya. Wyświetlił na telefonie nagranie sprzed zaledwie roku, na którym konfrontuje się z izraelskim pojazdem opancerzonym w obozie w Dżaninie, uzbrojony jedynie w sandał.
Gdy to mówił, przejechał izraelska wojskowa ciężarówka. Tym razem tylko patrzył, jak mija, nie śmiejąc się zbliżyć.
Żołnierze izraelscy okupują obóz w Dżaninie od stycznia, wypierając wszystkich 14 000 mieszkańców i budując ziemne barykady, aby odizolować ten obszar od reszty miasta. Chociaż operacja wojskowa – o nazwie "Żelazny Mur" – zakończyła się sukcesem w rozbiciu tamtejszych palestyńskich grup zbrojnych, żołnierze pozostali.
Dżanin był niegdyś znany jako "stolica męczenników" Palestyny. Batalion Dżanin, wyjątkowy sojusz bojowników z różnych palestyńskich frakcji, zaciekle stawiał opór izraelskim najazdom. Często mówiono, że Dżanin i Gaza to dwa miejsca, których Izrael nigdy nie mógł w pełni kontrolować.
Teraz Gaza leży w gruzach, a stolica męczenników zamilkła. Izraelscy żołnierze swobodnie patrolują ulice Dżaninu i przeprowadzają niemal codzienne rajdy. Bojownicy ruchu oporu, którzy nadali miastu jego reputację, są dziś tylko wspomnieniem – ich twarze blakną na plakatach zawieszonych wzdłuż wysuszonych słońcem ulic.
"Jesteśmy zmęczeni" – powiedział Dabaya. "Opór wydawał się dobrym pomysłem, ale spójrzcie, co stało się z Gazą. Wszyscy bojownicy zniknęli, a my chcemy teraz po prostu żyć w spokoju". Przestał próbować sprawdzać swój dom w obozie w Dżaninie po tym, jak żołnierze złapali go i ciężko pobili w zeszłym miesiącu.
Dla ludzi na Zachodnim Brzegu wojna w Gazie posłużyła jako ostrzeżenie. Obserwując, jak bomby zniszczyły 88% Strefy Gazy w ciągu ostatnich dwóch lat, zrozumieli, że Izrael nie cofnie się przed niczym, aby zniszczyć palestyńskich bojowników.
Teraz, gdy wojna w Gazie wygasa, Palestyńczycy obawiają się, że Izrael skieruje swoją uwagę na Zachodni Brzeg.
Chcąc uniknąć losu Gazy, głosy oporu ucichły – nawet pomimo gwałtownego wzrostu codziennych ataków osadników i ograniczeń. Niedawne wstępne zatwierdzenie przez Kneset zastosowania prawa izraelskiego na okupowanym Zachodnim Brzegu – posunięcie wstrzymane po tym, jak postaci z administracji Trumpa wyraziły silny sprzeciw – nie wywołało prawie żadnego poruszenia wśród Palestyńczyków. Jeszcze dwa lata temu wywołałoby masowe protesty.
W Dżaninie zasięg okupacji wojskowej powoli się rozszerza. Żołnierze odwiedzają każdego dnia mieszkańców żyjących w pobliżu obozu, a buldożery niszczą ich drogi.
"Kiedy dawniej słyszeliśmy strzały, myśleliśmy, że w obozie jest walka. Teraz wiemy, że to Izraelczycy – ani jeden pocisk nie pochodzi od Palestyńczyków. Nie zostało już nikogo" – powiedziała Hiba Jarar, sprzątając swój dom po przeszukaniu go przez izraelskich żołnierzy kilka dni wcześniej.
Jarar mieszka w Dżabrii, zamożnej dzielnicy z widokiem na obóz w Dżaninie. Z okna swojego salonu widzi wojsko przemieszczające się tam i z powrotem z ich tymczasowych koszar – zaadaptowanego budynku mieszkalnego.
Jest jedną z ostatnich mieszkanek tego obszaru. Sąsiedzi, jeden po drugim, padali ofiarą nalotów wojska i otrzymywali nakaz opuszczenia domów. Rząd luksusowych willi stoi teraz pusty, a droga do nich kończy się na wysokim nasypie ziemi usypanym przez izraelskie buldożery.
"Izraelczycy wiedzą, że nie mają się już czego obawiać" – powiedziała Jarar. "Bezpłatnie przeszukują domy".
"Teraz został tylko jeden żołnierz. Żołnierz, który przeszukiwał mój dom, był uprzejmy, więc miałam szczęście. Ale kto wie, co stanie się następnym razem" – dodała Jarar.
Z powodu stłumionego oporu codzienne upokorzenia stały się gorsze. W mediach społecznościowych często pojawiają się filmy pokazujące żołnierzy gromadzących grupy młodych mężczyzn, zmuszających ich do masowych aresztowań w pozycji z pochyloną głową i rękami związanymi z tyłu.
Mustafa Sheta, dyrektor generalny ośrodka sztuki Teatr Wolności w obozie w Dżaninie, został aresztowany w swoim domu w grudniu 2023 roku przez izraelskich żołnierzy, wraz z setkami innych Palestyńczyków. Spędził 15 miesięcy w areszcie administracyjnym bez postawienia zarzutów – powszechna izraelska praktyka pozwalająca na nieograniczone pozbawienie wolności bez procesu.
Opisał, jak strażnicy więzienni filmowali go i innych więźniów telefonami podczas rewizji osobistej z rozbieraniem, oraz jak strażnicy kazali zatrzymanym leżeć na brzuchu, używając ich pleców jako trampoliny i przeskakując nad ich ciałami.
Kiedy Sheta został zwolniony w marcu, zastał obóz w Dżaninie okupowany, a duch jego mieszkańców złamany.
"Byłem zszokowany, ponieważ Dżanin jest stolicą oporu. Gdzie są bojownicy? Co się z nimi stało? To było tak, jakbyśmy przegrali wojnę, jakbyśmy przegrywali tę bitwę" – powiedział Sheta.
"Priorytety ludzi się zmieniły. Na początku rozmawialiśmy o rewolucji, prawie powrotu, kwestiach politycznych. Ale teraz rozmawiają o czymś innym – pytają, co mogą zrobić w tym nowym rodzaju życia".
Kwestie oporu zbladły wraz z bojownikami, którzy niegdyś twierdzili, że mają odpowiedzi. Teraz mieszkańcy są bardziej skupieni na codziennej walce o przetrwanie, ponieważ ubóstwo i izraelskie ograniczenia sprawiają, że życie staje się coraz trudniejsze.
Chociaż broń bojowników zamilkła, niektórzy w Dżaninie wciąż podejmują cichsze formy sprzeciwu, aby zaznaczyć swoją obecność.
"Oni nie traktują nas nawet jak zwierząt – uważają nas za nic. Dlatego musimy na nowo podjąć tę ważną dyskusję o tym, jak możemy być odporni i pozostać w naszej ojczyźnie" – powiedział Sheta.
[4:35 - Czy Zachodni Brzeg może stać się kolejną Gazą? – wideowyjaśnienie]
Często zadawane pytania
Oczywiście Oto lista często zadawanych pytań na temat słabnącego oporu na Zachodnim Brzegu w obliczu obaw przed izraelską operacją na wzór działań w Gazie, z jasnymi i zwięzłymi odpowiedziami
Ogólne pytania na poziomie podstawowym
1. Jaki jest główny temat tych FAQ?
Te FAQ dotyczą tego, dlaczego zorganizowany opór na Zachodnim Brzegu wydaje się słabnąć, głównie z powodu obaw ludzi, że Izrael może przeprowadzić tam dużą operację wojskową podobną do tej w Gazie.
2. Czym jest Zachodni Brzeg?
Zachodni Brzeg to terytorium śródlądowe na zachodnim brzegu rzeki Jordan. Jest domem dla blisko trzech milionów Palestyńczyków i stanowi centralną część izraelsko-palestyńskiego konfliktu.
3. Co oznacza "opór" w tym kontekście?
Opór odnosi się do zorganizowanych palestyńskich działań przeciwko izraelskiej kontroli. Może to obejmować zarówno pokojowe protesty i aktywność polityczną, jak i działania zbrojne grup militarnych.
4. Dlaczego ludzie na Zachodnim Brzegu obawiają się, że staną się kolejną Gazą?
Obawiają się dużej skali inwazji wojskowej Izraela, obejmującej intensywne bombardowania z powietrza, oddziały lądowe i powszechne zniszczenia, podobnie jak w Gazie, co prowadzi do masowych ofiar i kryzysu humanitarnego.
5. W jaki sposób opór osłabł?
Jest mniej konfrontacji i operacji militarnych na dużą skalę. Publiczne przejawy oporu stały się rzadsze, ponieważ ludzie priorytetowo traktują przetrwanie i obawiają się poważnych konsekwencji prowokowania dużej izraelskiej reakcji.
Głębsze pytania zaawansowane
6. Jakie są główne czynniki powodujące ten spadek oporu?
Główne czynniki to:
Odstraszanie: Dewastujący wpływ wojny w Gazie służy jako potężne ostrzeżenie.
Zwiększona obecność wojskowa Izraela: Więcej punktów kontrolnych, nalotów i aresztowań utrudnia działanie grup oporu.
Fragmentacja polityczna: Autonomia Palestyńska, która rządzi częściami Zachodniego Brzegu, często współpracuje z Izraelem w kwestiach bezpieczeństwa, co dodatkowo ogranicza aktywność oporu.
Wyczerpanie społeczeństwa: Wiele osób skupia się na codziennym przetrwaniu w obliczu kłopotów gospodarczych i obawia się kolejnej przemocy.
7. Czy celem oporu nie jest kwestionowanie okupacji? Dlaczego miałby słabnąć?
Tak, to jest cel. Jednak gdy postrzegany koszt oporu staje się przytłaczająco wysoki – jak groźba całkowitej dewastacji – instynkt natychmiastowej ochrony wspólnoty może tymczasowo przeważyć nad długoterminowymi celami politycznymi.
