Ο Γιάνης Βαρουφάκης, ο ευθύς οικονομολόγος που απέκτησε διασημότητα κατά τη διάρκεια της ελληνικής κρίσης χρέους, δεν ήταν μόνο εγωκεντρικός αλλά εστίαζε περισσότερο στο να δοκιμάζει τις θεωρίες παιγνίων του στη χώρα παρά στο να κερδίσει τον αγώνα της για επιβίωση.
Αυτό αναφέρει ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας στα νέα του απομνημονεύματα, «Ιθάκη». Μια δεκαετία αργότερα, ο κάποτε ριζοσπαστικός αριστερός ηγέτης δεν κρατάει πισινές καθώς αποκαθιστά την αλήθεια.
«Ήταν, στην πραγματικότητα, περισσότερο διασημότητα παρά οικονομολόγος», θυμάται ο 51χρονος, ο οποίος είχε επιλέξει το ασυνήθιστο πρόσωπο ως υπουργό Οικονομικών για το διεθνές του προφίλ και τις συναρπαστικές δημόσιες ομιλητικές του ικανότητες.
«Ήθελα να σηματοδοτήσω σκληρές διαπραγματεύσεις, αλλά υποτίμησα το ανθρώπινο στοιχείο. Πολύ γρήγορα, ο Βαρουφάκης μετατράπηκε από πλεονέκτημα σε αρνητική δύναμη. Όχι μόνο οι πιθανοί σύμμαχοί μας δεν τον συμπαθούσαν, αλλά και οι δικοί του συνάδελφοι».
Σε μια αφήγηση που γρήγορα προκάλεσε αντιδράσεις στην Ελλάδα, ο Τσίπρας — ο οποίος φαίνεται αποφασισμένος να κάνει πολιτική επάνοδο δύο χρόνια μετά την παραίτησή του από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ — δήλωσε ότι ο ελληνοαυστραλός ακαδημαϊκός είχε ξεκάθαρα προσωπικά κίνητρα, συμπεριλαμβανομένης της προώθησης των βιβλίων του.
Σύμφωνα με τον Τσίπρα, οι διαπραγματεύσεις για την αποφυγή πτώχευσης «δεν αφορούσαν μόνο την εξασφάλιση μιας καλύτερης συμφωνίας για τη χώρα. Ήταν ένα πείραμα, μια ιστορική ευκαιρία να επικυρώσει τις οικονομικές του θεωρίες».
Κατά τη διάρκεια ταραχώδων συνομιλιών που αντιμετώπιζαν τους δύο άνδρες ενάντια στον αποβιώσαντα οικονομικό αρχηγό της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, και άλλους φισκώδεις σκληροπυρηνικούς, η Ελλάδα πλησίασε επικίνδυνα την έξοδο από την ευρωζώνη.
Σε κίνδυνο δεν ήταν μόνο το μέλλον του έθνους αλλά και οι σοβαρές λιτότητες που απαιτούσαν οι διεθνείς πιστωτές σε αντάλλαγμα για δάνεια διάσωσης — όρους που ο Τσίπρας και η κυβέρνησή του με τον ΣΥΡΙΖΑ είχαν δεσμευτεί να ανατρέψουν.
Προσπάθειες για εξασφάλιση κεφαλαίων αλλού, συμπεριλαμβανομένης μιας απελπισμένης έκκλησης στο Κρεμλίνο για αγορά ελληνικών κυβερνητικών ομολόγων, έμειναν αναπάντητες. Ακόμα και ο Πούτιν το έκανε σαφές ότι η Αθήνα έπρεπε να συμφωνήσει με τους εταίρους της στην ΕΕ.
Ο Ρώσος ηγέτης, σύμφωνα με πληροφορίες, είπε στον Έλληνα ομόλογό του στη Μόσχα ότι η βοήθεια στο χρεωμένο έθνος θα ήταν σαν να πετάς χρήματα στα σκουπίδια.
«Ήθελα μια έντιμη συμφωνία εντός της ευρωζώνης», έγραψε ο Τσίπρας, «αλλά επίσης δεν κρύψαμε ότι αναζητούσαμε ριζοσπαστική αλλαγή στην Ευρώπη — να σταματήσει η επιβολή της νεοφιλελεύθερης οικονομικής ανοησίας, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη την ήπειρο».
Τον Ιούλιο του 2015, προς έκπληξη της γερμανίδας καγκελάριου Άνγκελα Μέρκελ, οι σκληροί όροι διάσωσης τεθήκανε σε δημοψήφισμα, μια κίνηση που βύθισε την ΕΕ σε περαιτέρω υπαρξιακή αναταραχή.
Παρόλο που οι ψηφοφόροι απέρριψαν συντριπτικά τη λιτότητα, ο Τσίπρας δεν είχε άλλη επιλογή παρά να αγνοήσει το αποτέλεσμα και να διαπραγματευτεί ένα πακέτο διάσωσης με ξένους δανειστές που αποδείχθηκε ακόμα πιο αυστηρό. Υποστήριξε, ωστόσο, ότι το δημοψήφισμα είχε τουλάχιστον αποτρέψει την εθνική ταπείνωση. Η πρόθεσή του, επέμεινε, δεν ήταν ποτέ η Ελλάδα να εγκαταλείψει το ευρώ.
Ο Βαρουφάκης, ο οποίος είχε συγκρουστεί έντονα με συναδέλφους σε συναντήσεις της Eurogroup πριν το δημοψήφισμα, αργότερα παραιτήθηκε. Οι δύο πολιτικοί προσπάθησαν να διατηρήσουν φιλικές σχέσεις, τουλάχιστον δημοσίως.
Αλλά στο βιβλίο — που πήρε το όνομά του από το νησί όπου ο Τσίπρας δήλωσε το 2018 ότι η Ελλάδα είχε βγει από τη δεκαετή κρίση της — είναι ο πρώην σύμμαχός του, τώρα ηγέτης του αριστερού κόμματος ΜέΡΑ 25, που επικρίνει πιο απότομα.
Σε αυτό που μπορεί να μείνει στην ιστορία ως μία από τις πιο σοβαρές επιθέσεις χαρακτήρα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, ο πρώην πρωθυπουργός ισχυρίστηκε ότι η αντιπαραθετική προσέγγιση του Βαρουφάκη τον άφησε ολοένα και πιο απομονωμένο, θέτοντας σε κίνδυνο την Ελλάδα και βοηθώντας σκληροπυρηνικούς όπως ο Σόιμπλε, οι οποίοι υποστήριζαν ανοιχτά την Grexit.
«Ο Βαρουφάκης αποδείχθηκε ακατάλληλος για μια συμφωνία που απαιτούσε πολύπλοκη και λεπτεπίλεπτη διαχείριση», δήλωσε ο Τσίπρας, προσθέτοντας ότι είχε αρχίσει να αμφιβάλλει για τον υπουργό Οικονομικών του από νωρίς. Ήταν το δημόσιο πρόσωπο των διαπραγματεύσεων, ένας άνδρας που τραβούσε την προσοχή των μέσων και εμφανιζόταν σε εξώφυλλα περιοδικών παγκοσμίως. Φαινόταν να απολαμβάνει τον νέο του ρόλο.
Όταν ο Βαρουφάκης πρότεινε ένα εφεδρικό σχέδιο που περιλάμβανε παράλληλο νόμισμα και κουπόνια για συνταξιούχους — με στόχο να πιέσει τους πιστωτές να δεχτούν τους ελληνικούς όρους — ο Τσίπρας ήξερε ότι ήταν το τέλος. Ρώτησε τον Βαρουφάκη, «Είσαι σοβαρός;»
Πριν από την πολυαναμενόμενη κυκλοφορία του βιβλίου του, ο πολιτικός είχε ανακοινώσει ότι ήταν ώρα να ακουστεί η δική του πλευρά της ιστορίας.
Σε ένα λεπτομερές βιβλίο που καλύπτει τα πάντα, από τις μυστικές συναντήσεις που οδήγησαν στη διχόνοια συμμαχία του με έναν λαϊκίστα ηγέτη της δεξιάς μέχρι τη συμφωνία επί του ονόματος της Μακεδονίας, εκπληρώνει αυτήν την υπόσχεση.
Ωστόσο, αυτή η εκδοχή των γεγονότων συναντήθηκε με θυμό και σοκ. Και από τον Βαρουφάκη, ο οποίος έχει αποκτήσει από τότε παγκόσμια αναγνώριση ως πετυχημένος συγγραφέας, υπήρξε μόνο σιωπή.
Συχνές Ερωτήσεις
Φυσικά. Ακολουθεί μια λίστα με Συχνές Ερωτήσεις σχετικά με τις επικρίσεις του Αλέξη Τσίπρα προς τον Γιάνη Βαρουφάκη, σχεδιασμένη να είναι σαφής και φυσική.
Βασικές - Δεδομένα Ερωτήσεις
1. Ποιοι είναι ο Αλέξης Τσίπρας και ο Γιάνης Βαρουφάκης;
Ο Αλέξης Τσίπρας ήταν ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους του 2015. Ο Γιάνης Βαρουφάκης ήταν ο υπουργός Οικονομικών του για μια σύντομη αλλά ταραχώδη περίοδο την ίδια χρονιά.
2. Ποια είναι η κύρια επικριτική του Τσίπρα εναντίον του Βαρουφάκη;
Στα απομνημονεύματά του, ο Τσίπρας επικρίνει δριμύτατα τον Βαρουφάκη, κατηγορώντας τον ότι ενδιαφερόταν περισσότερο να είναι μια διεθνής διασημότητα και ένα ροκ αστέρι παρά για τη δύσκολη πρακτική δουλειά των διαπραγματεύσεων για το πακέτο διάσωσης της Ελλάδας.
3. Γιατί μιλάει ο Τσίπρας για αυτό τώρα;
Προωθεί τα νέα του απομνημονεύματα, όπου αναστοχίζεται στην περίοδο της θητείας του και μοιράζεται την προσωπική του άποψη για τα κύρια γεγονότα και τα πρόσωπα που εμπλέκονταν στην ελληνική οικονομική κρίση του 2015.
4. Πότε συνεργάστηκαν;
Ήταν στην ίδια κυβέρνηση για περίπου έξι μήνες, από τον Ιανουάριο έως τον Ιούλιο του 2015. Ο Βαρουφάκης παραιτήθηκε από υπουργός Οικονομικών λίγο μετά που ο Τσίπρας συμφώνησε σε μια νέα συμφωνία διάσωσης την οποία ο Βαρουφάκης αντιτασσόταν έντονα.
Περισσότερες - Αναλυτικές Ερωτήσεις
5. Ποια ήταν η βασική διαφωνία μεταξύ τους κατά τη διάρκεια της κρίσης;
Η βασική διαφωνία αφορούσε τη στρατηγική. Ο Βαρουφάκης υποστήριζε μια πολύ πιο αντιπαραθετική προσέγγιση προς τους πιστωτές της Ελλάδας, προτείνοντας ακόμα και μια πιθανή έξοδο από το ευρώ. Ο Τσίπρας επέλεξε τελικά μια διαδρομή διαπραγμάτευσης και συμβιβασμού για να κρατήσει την Ελλάδα στην Ευρωζώνη, μια απόφαση που ο Βαρουφάκης θεώρησε ως παράδοση.
6. Πώς έχει ανταποκριθεί ο Βαρουφάκης σε αυτές τις επικρίσεις;
Ο Βαρουφάκης έχει υπερασπιστεί σταθερά τις πράξεις του. Υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση του Τσίπρα εκλέχτηκε με ένα αντιαυστηρικό πρόγραμμα αλλά στη συνέχεια συνθηκολόγησε στις απαιτήσεις των πιστωτών, προδίδοντας την εντολή των ψηφοφόρων. Βλέπει τη δική του στάση ως μια στάση αρχής.
7. Γιατί έχει σημασία που ο Τσίπρας αποκαλεί τον Βαρουφάκη «διασημότητα»;
Η ταμπέλα της «διασημότητας» είναι μια ισχυρή πολιτική επίθεση. Υπονοεί ότι ο Βαρουφάκης κινήθηκε από την προσωπική φήμη και την προσοχή των μέσων, παρά από την υπεύθυνη και νηφάλια διακυβέρνηση και την προστασία του ελληνικού λαού κατά τη διάρκεια μιας εθνικής κατάστασης έκτακτης ανάγκης.
