Το να είσαι μουσουλμάνος στη Γαλλία, μια χώρα με βαθύ αποικιακό παρελθόν που έχει επίσης αντιμετωπίσει τρομοκρατικές επιθέσεις που διαπράχθηκαν στο όνομα του Ισλάμ, αποτελεί μια καθημερινή πρόκληση.
Τον Ιανουάριο του 2015, όπως όλη η Γαλλία, σοκαρίστηκα βαθιά από τη σφαγή του Charlie Hebdo στο Παρίσι. Καθώς η χώρα θρηνούσε, ένας μεγάλος ραδιοφωνικός σταθμός με προσκάλεσε να σχολιάσω—αλλά πρώτα, ζωντανά στον αέρα, μου ζητήθηκε να «αποστασιοποιηθώ» από τους δράστες.
Είχα κριτικάρει το περιεχόμενο του Charlie Hebdo στο παρελθόν, αλλά πάντα στα πλαίσια νόμιμης συζήτησης. Ωστόσο, ξαφνικά, ως μουσουλμάνος, αντιμετωπίστηκα με υποψία. Για να μου επιτραπεί να μιλήσω, έπρεπε να δηλώσω την αθωότητά μου—να δηλώσω δημόσια ότι δεν είχα καμία σχέση με τη βία.
Δεν μπορούσα να κρατήσω τα δάκρυά μου. Παρά την παρουσία μου στα μέσα, αναγάγηκα στον πιο χονδροειδή ρατσιστικό στερεότυπο. Άλλοι στην εκπομπή με υπερασπίστηκαν και έλαβα υποστήριξη στο διαδίκτυο, αλλά δεν μπορούσα να σταματήσω να σκέφτομαι τα εκατομμύρια Γάλλους μουσουλμάνους που, αντίθετα με εμένα, δεν είχαν κανένα δικαίωμα λόγου για να αντιμετωπίσουν τέτοιες κατηγορίες.
Χρόνια αργότερα, συμμετείχα σε μια τηλεοπτική συζήτηση με τίτλο: Είναι πάντα ένοχος ο λευκός άνδρας; Περίμενα μια συζήτηση για τη φυλή και το φύλο. Αντ' αυτού, ο φιλόσοφος Πασκάλ Μπρύκνερ με κατηγόρησε ότι χρησιμοποιούσα την ταυτότητά μου ως «μαύρη, μουσουλμάνα γυναίκα» για να υποκινήσω μίσος εναντίον του Charlie Hebdo. Ισχυρίστηκε ότι τα λόγια μου «οδήγησαν στη δολοφονία 12 ανθρώπων». Αρνήθηκα κατηγορηματικά οποιαδήποτε ευθύνη για την τρομοκρατία, αλλά εκείνος δεν υποχώρησε.
Με επιτέθηκε επειδή είχα υπογράψει μια δήλωση το 2011—μαζί με 20 άλλους ακαδημαϊκούς και ακτιβιστές—μετά από μια επίθεση με βόμβα βενζίνης στα γραφεία του Charlie Hebdo (που ευτυχώς δεν προκάλεσε τραυματισμούς). Η δήλωση επέκρινε τα μέσα για την δυσανάλογη εστίασή τους στην επίθεση ενώ αγνοούσαν βανδαλισμούς σε τζαμιά. Επίσης, τόνιζε την έλλειψη οργής όταν ένας Ρομά πέθανε σε εμπρησμό στο Παρίσι. Τίποτα σε αυτή δεν ενθάρρυνε τη βία.
Ωστόσο, την επόμενη μέρα, ο Μπρύκνερ επανέλαβε τις κατηγορίες του σε μια συνέντευξη, ισχυριζόμενος ψευδώς ότι είχε «αποκαλύψει τις σχέσεις μου με το πολιτικό Ισλάμ» και παρουσιάζοντας την κριτική μου για τον ρατσισμό και το ισλαμοφοβικό περιεχόμενο του Charlie Hebdo ως έγκλημα.
Τον μήνυσα για συκοφαντική δυσφήμιση, θεωρώντας την επίθεσή του ριζωμένη σε προκαταλήψεις για την καταγωγή και τη θρησκεία μου. Αλλά η υπεράσπισή μου παρουσιάστηκε ως μια ακόμη πρόκληση.
Η συντηρητική εφημερίδα Le Figaro δημοσίευσε ένα δηλητηριώδες άρθρο πριν τη δίκη, αποκαλώντας με ακτιβίστρια εμπνεόμενη από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους που χρησιμοποιεί τις μηνύσεις για «να σιγήσει τους κριτές του ισλαμισμού». Η νομική δράση μου ως μουσουλμάνας γυναίκας παρουσιάστηκε ως «τζιχαντιστική» συνωμοσία.
Αυτή η τακτική συκοφαντικής δυσφήμισης χρησιμοποιείται επανειλημμένα για να δυσφημίσει μουσουλμάνους που μιλούν κατά της ισλαμοφοβίας. Όταν ο ποδοσφαιριστής Καρίμ Μπενζεμά εξέφρασε αλληλεγγύη στη Γάζα το 2023, ο υπουργός Εσωτερικών Ζεράλ Νταρμανέν τον κατηγόρησε χωρίς αποδείξεις ότι έχει «σχέσεις με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους».
Τον Μάιο, μια κυβερνητική έκθεση για τους Αδελφούς Μουσουλμάνους στη Γαλλία τροφοδότησε περαιτέρω αυτά τα επιβλαβή στερεότυπα. Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι τροφοδότησαν την υποψία απέναντι σε όλους τους Γάλλους μουσουλμάνους με θεωρίες συνωμοσίας για μια υποτιθέμενη «διείσδυση». Όπως σημείωσε ο κοινωνιο-ανθρωπολόγος Χαμζά Εσμίλι, η έκθεση ήταν «πνευματικά φτωχή». Ωστόσο, ο υπουργός Εσωτερικών Μπρυνό Ρεταγιό χρησιμοποίησε συναγερμιστική ρητορική, ισχυριζόμενος ότι αποκάλυπτε «μια σαφή απειλή για τη δημοκρατία και την εθνική συνοχή» και «μια ήρεμη μορφή ισλαμιστικής διείσδυσης που στοχεύει να επιβάλει τη σαρία στη γαλλική κοινωνία».
Ωστόσο, η ίδια η έκθεση δήλωνε ξεκάθαρα: «Δεν υπάρχουν πρόσφατες ενδείξεις ότι οι Γάλλοι μουσουλμάνοι σκοπεύουν να ιδρύσουν ένα ισλαμικό κράτος ή να επιβάλουν τη σαρία». Επίσης, σημείωνε ότι τα μέλη των Αδελφών Μουσουλμάνων στη Γαλλία εκτιμώνται σε μόλις «400 έως 1.000 άτομα».
Ο Εσμίλι υποστηρίζει ότι οι Γάλλοι μουσουλμάνοι ενσαρκώνουν ένα παράδοξο: πλήρως ενσωματωμένοι στην κοινωνία ενώ διατηρούν πολιτισμική διαφορετικότητα. Αυτή η ισορροπία—ενσωμάτωση χωρίς αφομοίωση—τους κρίνεται. Η κυβέρνηση καταδικάζει τον μουσουλμανικό «αποσχισιασμό» ενώ ταυτόχρονα προειδοποιεί για μουσουλμανική «διείσδυση». Οι μουσουλμάνοι καταδικάζονται και στις δύο περιπτώσεις—κριτικάρονται για να είναι μέρος της κοινωνίας και για να διαφέρουν από αυτήν.
Ανεξάρτητα από την κοινωνική τους θέση, οι μουσουλμάνοι στη Γαλλία συχνά αντιμετωπίζονται με υποψία, θεωρούμενοι ως πιθανοί φορείς μιας ριζοσπαστικής ιδεολογίας—ο «εχθρός από μέσα».
Αυτή η προκατάληψη ήταν εμφανής όταν η μόδα influencer Λένα Σιτουασιόν φόρεσε μαντίλα στο κόκκινο χαλί των Καννών. Ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος του κόμματος του Μακρόν την κατηγόρησε για θρησκευτική «διείσδυση», λες και η ενδυμασία της μόνο υποδείκνυε εξτρεμισμό. Αν και δεν ανέφερε ποτέ τη θρησκεία, η αλγερινή καταγωγή της ήταν αρκετή για να ρίξει αμφιβολίες.
Ακόμη και μη μουσουλμάνοι που αντιτίθενται σε αυτή την εχθρότητα αντιμετωπίζουν κατηγορίες. Ο ραβίνος Εμίλ Ακέρμαν, ένθερμος κριτής της ισλαμοφοβίας, κατηγορήθηκε χωρίς αποδείξεις ότι προωθούσε «αδελφιστική» ιδεολογία. Τέτοιες παράλογες ισχυρίσεις θα ήταν γελοίες αν δεν υπήρχε η αυξανόμενη βία κατά των μουσουλμάνων. Πάρτε την περίπτωση του κομμωτή Χισέμ Μιραούι, που δολοφονήθηκε στη νότια Γαλλία σε μια πράξη που οι ερευνητές πιστεύουν ότι είχε ρατσιστικά κίνητρα. Ο δολοφόνος του είχε δημοσιεύσει αντιμουσουλμανική ρητορική στο διαδίκτυο, ισχυριζόμενος ότι το κράτος απέτυχε να «μας προστατεύσει από τους μουσουλμάνους».
Κι όμως, το ίδιο το κράτος διαιωνίζει την αφήγηση ότι οι μουσουλμάνοι είναι πρόβλημα.
Κατά τη δίκη μου για συκοφαντική δυσφήμιση εναντίον του Μπρύκνερ, ο δικηγόρος του επικαλέστηκε αυτά τα στερεότυπα, υπονοώντας—χωρίς αποδείξεις—ότι μπορεί να είχα σχέσεις με «ξένες δυνάμεις» ή ακόμη και να αναφερόμουν στα αρχεία του Charlie Hebdo. Ο πολιτικός επιστήμονας Ελιαμίν Σετούλ αντιτάχθηκε σε αυτό, καταθέτοντας ότι οι τρομοκράτες ριζοσπαστικοποιούνται μέσω άμεσης επαφής, όχι διανοητικών συζητήσεων.
Ο Νικολά Ανέν, πρώην ομήρος του ISIS και ειδικός στον εξτρεμισμό, τόνισε περαιτέρω ότι η ριζοσπαστικοποίηση προέρχεται από προσωπικά δίκτυα, όχι αφηρημένες ιδεολογικές επιρροές. Ο πραγματικός κίνδυνος δεν βρίσκεται στην ενσωμάτωση των μουσουλμάνων, αλλά στον επίμονο αποδιοπομπαίο τράγο που τροφοδοτεί τη διαίρεση και τη βία.
Ο Ανέν κατέθεσε ότι το όνομά μου δεν εμφανιζόταν ούτε στην υπόθεση για την επίθεση του Ιανουαρίου 2015 ούτε σε σχετικές έρευνες. Είπε στο δικαστήριο ότι οι τζιχαντιστές περιφρονούν ανθρώπους σαν εμένα λόγω του «πολυπολιτισμικού προοδευτισμού» μου, που αντιτίθεται στις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.
Ο Μπρύκνερ αθωώθηκε αρχικά επειδή μου είχε αποδώσει μόνο «ηθική ευθύνη» και μου ζήτησε να «αναγνωρίσω τις συνέπειες των λόγων και των πράξεών μου». Ωστόσο, το εφετείο ακύρωσε την πρώτη απόφαση, αναγνωρίζοντας ότι τα σχόλια του Μπρύκνερ ήταν συκοφαντικά—αλλά και πάλι τον αθώωσε, αποδεχόμενο ότι μίλησε «καλή τη πίστει».
Όπως κάποτε οι Ασιάτες στερεοτυποποιούνταν ως «κίτρινος κίνδυνος» ή οι Εβραίοι χαρακτηρίζονταν «κοσμοπολίτες», τώρα βλέπουμε την ίδια επικίνδυνη ρατσιστική ρητορική—την ιδέα μιας ξένης ομάδας που μυστικά διεισδύει στα κέντρα επιρροής της Γαλλίας.
Η Ροκαγιά Ντιάλο είναι αρθρογράφος του Guardian Europe.
