China ta yi Allah-wadai da barazanar da Amurka ke yi na sanya takunkumi kan kasuwancinta da Iran, tana kiran duk irin wadannan matakan a matsayin ba bisa doka ba, kuma ta yi gargadin cewa za ta dauki "dukkan matakan da suka dace" don kare muradun kasa.
Kin amincewar da Beijing ta yi wa barazanar takunkumin na biyu daga Amurka—wanda aka yi niyya ga kowace kasa ko kungiya da ke ci gaba da kasuwanci da Tehran—an yi tsammaninsa sosai. China na sayen kimanin kashi 80% na fitar da man fetur na Iran, kuma a baya ta yi watsi da kokarin Amurka na katse kudaden shiga ga gwamnatin Iran.
Sanarwar adawarta ta tayar da tambayar ko nisan da gwamnatin Trump za ta iya kaiwa wajen fuskantar China da tsarin kudinta a kokarinta na ware Iran.
A ranar Litinin, Sakataren Baitulmalin Amurka Scott Bessent ya yi barazanar takunkumin kuma ya sanar da zagayen farko na takunkumi kan mutane 60, kungiyoyi, da jiragen ruwa da ake zargin suna hulda da Iran. Duk da haka, ba a hada da cibiyoyin kudi na China ba, ko da yake suna taimakawa wajen tallafawa kasuwancin man fetur na Iran. Wannan rashin hadawa ya nuna taka tsantsan na Amurka.
China ita ce mafi yawan siyan man fetur na Iran. Shin takunkumin Amurka zai iya yin barazana ga wannan dangantakar?
Da aka tambayi dalilin da ya sa gwamnatin Trump ba ta sanya takunkumi nan take ko kuma ta bayyana wadanda za a yi niyya ba, Bessent ya amsa: "Me yasa zan so in tarwatsa tsarin kudi na duniya?"
Masana kudi da kasuwanci sun ce gwamnatin tana sane da hadarin ramuwar gayya daga China gabanin taron da aka shirya a wata mai zuwa tsakanin Donald Trump da Xi Jinping. China na iya mayar da martani ta hanyar kasuwannin kudi ko kuma ta hanyar hana fitar da ma'adanai masu muhimmanci.
Lin Jian, mai magana da yawun ma'aikatar harkokin wajen China, ya shaida wa manema labarai a ranar Talata: "Hadin gwiwa tsakanin China da Iran koyaushe yana gudana ne a cikin tsarin dokokin kasa da kasa kuma bai kamata a tsoma baki ko kuma a rushe shi ba.
"China ta riga ta bayyana sau da yawa cewa tana adawa da takunkumin bai-daya da ba bisa doka ba. China za ta dauki dukkan matakan da suka dace don kare hakki da muradunta."
Iran ta sha wahala mai tsanani a fannin tattalin arziki sakamakon yakin da kuma katangar da Amurka ta yi, amma ta ci gaba da nuna taurin kai a martanin da ta mayar ga barazanar Bessent na ware ta gaba daya.
Ministan Tattalin Arziki Ali Madanizadeh ya fada a gidan talabijin na gwamnati: "Tsaronmu ba ya kasance mai kare kai kawai ba; abokan gaba su jira harin."
An bayar da rahoton cewa wani jirgin dakon man fetur ya shaida hari a ranar Talata da wani abu da ba a san ko menene ba a bakin mashigin Hormuz. An bayar da rahoton cewa jiragen kasuwanci biyu ne kawai suka samu nasarar wucewa ta hanyar ruwan da ke kunkuntar a ranar Litinin.
Kaddamar da abin da Bessent ya kira "Operation Economic Outcast" ya nuna cewa warware rikici da Iran har yanzu yana da nisa. Har ila yau yana nuna sauyi zuwa matakan tattalin arziki daga karfin soja, bayan yakin watanni shida wanda bai kawo mika wuya da ake so daga Iran ba.
Kusan rufe mashigin Hormuz da tasirinsa kan farashin man fetur da tattalin arzikin duniya wani hadari ne na siyasa ga Trump yayin da zaben majalisar ke gabatowa a watan Nuwamba.
Sakataren Tsaro na Amurka Pete Hegseth ya dage cewa har yanzu akwai yiwuwar daukar karin matakan soja. "Ba mu nufin mu hana yin hare-hare na soja a ko'ina a mashigin Hormuz ko kuma a kusa da Iran ba," in ji Hegseth ga manema labarai a ranar Litinin.
Bessent ya kira yakin takunkumin da ba a taba ganin irinsa ba kuma ya kwatanta shi da saukar sojoji a Normandy a ranar D-day, wani muhimmin lokaci a yakin duniya na biyu.
"A yau, a cikin wannan ruhin, muna kaddamar da hari na tattalin arziki kan alakar kudi ta Iran a duk fadin duniya," in ji shi. "Manufarmu ita ce mu yanke duk wata hanyar rayuwa da ke tallafawa wannan gwamnatin zalunci har sai Tehran ta tsaya ita kadai."
Ya ce Amurka ta gano wadanda ke ci gaba da hulda da Iran, kuma kowane mai keta doka za a ba shi wa'adin yanke dangantaka ko kuma ya fuskanci takunkumin Amurka. Ya kara da cewa wa'adin zai dogara da yanayin kowane mutum.
Ya ce, "Duk wata kungiya da ke taimakawa Iran wajen karkatar da kudade za a yanke ta daga tsarin dalar Amurka. Agogon ya fara tafiya."
Lallashi, hana, da kuma fahariya: Trump 'ya makale' a yakin Iran gabanin zabe
Kara karantawa
Bessent ya ce Trump "yana yin kiran waya ga shugabannin duniya tare da takamaiman bukatu na dakatar da huldarsu da gwamnatin," amma bai fayyace ko shugaban Amurka zai yi magana da takwaransa na China ba.
Sina Toossi, babban abokin bincike a Cibiyar Manufofin Kasa da Kasa, ya ce: "Bayan kusan watanni shida ba tare da nasarar soja ko diflomasiyya ba, da alama Washington na kokarin cimma ta hanyar matsin tattalin arziki mai tsanani abin da karfin soja bai samu ba har yanzu. Amma Tehran na mayar da martani ga wannan tsarin na ko-duka-ko-babu da nata."
Da alama tana hasashen matakan Amurka, Hadaddiyar Daular Larabawa, wadda ke kawance da Amurka da Isra'ila, ta sanar da dakatar da huldar kasuwanci da Iran. Turkiyya, wata abokiyar kasuwanci da Iran wadda ta soki yakin da Amurka ke jagoranta kan Jamhuriyar Musulunci, har yanzu ba ta mayar da martani ga barazanar takunkumin Amurka ba.
Andrew Miller, babban abokin bincike a Cibiyar Ci gaban Amurka, ya ce: "Sanarwar sabbin takunkumin tattalin arziki kan Iran da kasashen da ke kasuwanci da ita tana nuna abin da ya bayyana ga kowa: wannan yakin bai kusantar da Amurka ga kawo karshen shirin nukiliyar Iran ko kuma raunana gwamnatin Iran ba. Duk da cewa takunkumi na iya yin tasiri, da wuya su kai ga yarjejeniya mai sauri da ta dace da Amurka."
