Gøymd på den skotske landsbygda ved kanten av Kirkcaldy, er Cluny bond i praksis ein liten by bygd for å lagre whisky. Når dei siste lagera blir fullførte på den tidlegare dagbrotne kolgruva, vil Diageo sitt 220 hektar (544 dekar) store modningsanlegg kunne romme nesten 3 millionar fat med Scotch. Drikkevaremultinasjonen treng plassen.
Etter ein 15-årig boom som vart ekstra kraftig på grunn av Covid-19-pandemien, har etterspurnaden etter skotsk whisky stupt verda over. Destilleri over heile Skottland har stoppa produksjonen for å unngå å auke overtilbodet, kjent som ein «whisky loch» – ekvivalenten til ein «wine lake».
Førre veke kunngjorde det samfunnseigde GlenWyvis Distillery i Highlands at dei ville tilsetje administratorar etter vedvarande finansielt press i whiskymarknaden. På måndag byrja arbeidarar ved Cameronbridge, Diageo sitt største destilleri, ein kort køyretur frå Cluny bond, streikeaksjon mot selskapet sine planar om å kutte hundrevis av jobbar på tvers av dei skotske verksemdene sine.
Diageo produserer om lag ein av tre flasker Scotch globalt, inkludert populære merkevarer som Johnnie Walker. Dusinvis av Skottlands 156 aktive destilleri blir ryktesvis lagt ut for sal.
«Merkverdig nok har Scotch hatt det veldig bra sidan finanskrisa i 2008,» sa industriveteranen Nick Morgan. «Men folk har slutta å kjøpe i dei gale taktene dei gjorde før.
«Folk som kjøpte whisky under pandemien fordi dei ikkje hadde noko anna å gjere, innsåg at dei sannsynlegvis hadde nok heime for to eller tre år. Det er auka medvit om helseproblem, mange vel å drikke mindre, og alkohol vart veldig dyrt i dei gode åra for bransjen.»
Svingingar i Scotch whisky sin eksportmarknad på 5,36 milliardar pund har vist seg særleg vanskelege å navigere. Etter lova må drikken modnast i minst tre år i eit eikefat i Skottland, med eksklusiv spesial-Scotch lagra i tønner i opptil 40 år. Slike lange modningsperiodar, som blir brukte for å skape eit breitt spekter av smaksprofilar frå søt til svovelluktande, kan gjere produksjonen vanskeleg å planleggje.
Trass i Donald Trump sitt vedtak om å fjerne toll på Scotch-eksport til USA etter kongen og dronninga sitt statsbesøk til Det kvite hus tidlegare i år, hadde bransjen allereie fått eit betydeleg slag. Den amerikanske presidenten sine «fridomsdags»-tollar i april 2025 resulterte i ein nedgang på 15 % i Scotch-eksport til USA, ifølgje Scotch Whisky Association.
Etterspurnaden i Frankrike – inntil nyleg den største marknaden målt i volum – har falle, medan marknaden i Kina aldri verkeleg har teke av som håpa. Optimistar peikar likevel på tidlege teikn til ei tentativ betring, med bransjen som vender tilbake til vekst i første halvdel av dette året. Eksporten til India har særleg auka – men har enno ikkje oppvege nedgangen andre stader.
Eit linjediagram viser Scotch-sal som veks i India og fell i Frankrike, USA og resten av Storbritannia utanfor Skottland. Brasil viser også svak vekst, men etter ein stor nedgang.
Nedturen er på ingen måte avgrensa til Scotch. Mange drikkevareprodusentar opplever ein nedtur etter pandemien, med fem av dei største børsnoterte alkoholprodusentane som sit på rekordhøge 22 milliardar dollar i lagra brennevin, ifølgje Financial Times.
Holyrood Distillery, i skuggen av Arthur's Seat i Edinburgh, er blant dei som har stoppa produksjonen medan eigarane ventar ut den vanskelege perioden. Dei kuleforma koparpannene, som vanlegvis ville vore i fullt arbeid med å produsere single-malt Scotch, står stille. Medgrunnleggjar Rob Carpenter seier han ikkje veit når det vil endre seg.
«Anekdotisk er mi forståing at bransjen kanskje produserer rundt ein tredjedel av sitt normale nivå akkurat no,» sa han. «Ingen har ei krystallkule, så ingen veit kva som kjem til å skje 10 år frå no. Du prøver å føresjå … Det er ein forbannelse for bransjen på ein måte – å vite kvar ting kjem til å ende opp.»
Hopp over nyheitsbrevkampanje
Meld deg på vårt gratis nyheitsbrev
Kvar kvardag
Gjer deg klar for arbeidsdagen – vi peikar deg til alle forretningsnyhende og analysar du treng kvar morgon
Skriv inn e-posten din
Meld deg på
Etter nyheitsbrevkampanje
I motsetnad til mange av rivalane sine, nyt Holyrood Distillery godt av turistar som besøker den skotske hovudstaden. Rundt 40 000 menneske i året tek omvising i steinbygningen, som er nesten 200 år gammal og ein gong støtta Innocent-jernbanen. Omvisingar utgjer om lag halvparten av selskapet sine noverande inntekter.
Vis bilete i fullskjerm
Rob Carpenter, medgrunnleggjar av Holyrood Distillery. Foto: Holyrood Distillery
«Det er ikkje verkeleg at folk har slutta å drikke brennevin,» la Carpenter til. «Men forbrukarane er nervøse. Vi ser alle kva som skjer i verda. Det er ikkje mykje føreseielegheit akkurat no, og folk er berre forsiktige med kva dei brukar pengane sine på. Dette er eit luksusbrennevin.»
Den noverande nedturen i bransjen er ikkje noko nytt. På 1980-talet møtte den skotske whiskybransjen ein liknande kombinasjon av svak etterspurnad og kronisk overtilbod, noko som førte til ein bølgje av destillerinedleggingar over heile Skottland. Framveksten av japanske whiskyprodusentar, ein global økonomisk nedtur og overmot frå ein boom på 1970-talet forårsaka ein langvarig nedgang.
I dag er det få som trur den siste nedturen markerer ei permanent endring i bransjen sine skjebne. Når Holyrood Distillery opnar for omvisingar, strøymer besøkande inn og kikar på single malts i hyllene.
«Whisky er eit ventespel,» sa Morgan, som skildra Johnnie Walker si 200-årige historie i ei bok frå 2020. «Viss du ser på salsdata, kvar gong du har ein av desse nedturane, kjem han tilbake sterkare. Akkurat no er bransjen i ein bølgjedal. Eg kan nesten garantere deg at om fem år, når etterspurnaden verkeleg tek seg opp igjen, vil dei oppdage at dei ikkje har nok whisky, og dei må slå på alt.»
Ofte stilte spørsmål
Her er ei liste over ofte stilte spørsmål basert på nyheita om at skotske destilleri stansar produksjonen på grunn av eit overskot av useld whisky
Det grunnleggjande
Kva er whisky loch
Det er eit kallenamn for den massive mengda useld skotsk whisky som for tida ligg i lager. Akkurat som ein innsjø har tilbodet blitt for stort og har ingen stad å ta vegen
Kvifor stansar destilleria produksjonen
Dei stansar fordi dei allereie har for mykje whisky. Viss dei held fram med å lage meir, vil dei gå tom for plass til å lagre det, og prisen vil krasje fordi tilbodet er høgare enn etterspurnaden
Er det mangel på skotsk whisky
Nei, det motsette. Det er eit overskot. Det er meir whisky tilgjengeleg enn folk kjøper for tida
Kva destilleri er ramma
Dette påverkar heile bransjen, men særleg mindre eller uavhengige destilleri. Store namn som Diageo og Chivas Brothers har måtta bremse ned eller stanse produksjonen ved fleire av anlegga sine
Årsakene
Kvifor laga dei så mykje whisky i utgangspunktet
For nokre år sidan var skotsk whisky ekstremt populær. Salet blomstra, særleg i USA og Asia. Destilleria auka produksjonen for å møte den forventa etterspurnaden, men etterspurnaden vaks ikkje så fort som dei trudde
Slutta folk å drikke Scotch
Ikkje heilt, men veksten har bremsa ned. Hovudproblema er
1 Økonomisk nedgang. Folk har mindre pengar å bruke på luksusvarer
2 Endra smak. Yngre drikkarar utforskar andre brennevin som tequila, gin og alkoholfrie alternativ
3 Handelsproblem. Høge tollsatsar i USA gjorde Scotch dyrare å kjøpe
Kvifor kan dei ikkje berre selje det billegare
Skotsk whisky er eit premiumprodukt. Viss destilleria kuttar prisane, skadar dei merkevaren sitt omdøme og gjer det vanskeleg å auke prisane igjen seinare. I tillegg har mange destilleri kontraktar med forhandlarar som hindrar brå prisfall
Tekniske bransjespørsmål
Kva skjer med whiskien som allereie er laga
Han blir verande i fat og held fram med å modnast. I motsetnad til mjølk blir ikkje whisky dårleg. Han blir faktisk ofte betre med alderen. Problemet er at lagring kostar pengar
